यो पुस्तकको विषय-सूचीको आधारमा समीक्षा गर्दा, यसलाई यात्रा साहित्य (travel literature) विधामा राख्न सकिन्छ, जसले स्वदेश र विदेशका ठाउँहरूमा लेखकले गरेको यात्रा, त्यहाँका अनुभव, अनुभूति र सामाजिक-सांस्कृतिक पक्षबारे लेखिएको छ।

पुस्तक समीक्षा: “देस विदेशका सम्झना”

प्रारम्भिक परिचय:

यो पुस्तक दुई मुख्य भागमा विभाजित छ:

1.स्वदेश यात्रा संस्मरण (७ अध्यायहरू)

2.विदेश यात्रा संस्मरण (१० अध्यायहरू)

दुवै खण्डले पाठकलाई भौगोलिक, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक रूपमा फरक परिवेशमा यात्रा गराउँछ।

नेपालका ऐतिहासिक, धार्मिक, र सांस्कृतिक रूपमा महत्वपूर्ण स्थलहरूको वर्णन गरिएको छ। जस्तै:

•बीरगञ्ज — चार फरक कोणबाट विश्लेषण गरिएको छ: बहुरंगी रूप, गुलमोहरगञ्ज, विवाहगञ्ज आदि।

•लुम्बिनी, जनकपुरधाम जस्ता धार्मिक गन्तव्यहरूलाई भावनात्मक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणबाट हेर्ने प्रयास गरिएको छ।

•पाल्पा जस्तो पहाडी क्षेत्रको पीडा र सौन्दर्यको मिश्रण पनि समेटिएको छ।

विदेशीय अनुभवहरू बर्लिन, जर्मनी, जापान, क्वालालम्पुर, कोलकत्ता, आबुधाबी आदि ठाउँहरूसँग सम्बन्धित छन्।

•बर्लिनसँग सम्बन्धित लेखहरूमा जलवायु परिवर्तन, बसाइ, सडक संस्कृति आदिको उल्लेख छ।

•फूलफूलको देश: जापान शीर्षकले जापानी सौन्दर्य र अनुशासनतर्फ इङ्गित गर्छ।

•आबुधाबीमा आनन्द भन्ने शीर्षकले खाडी मुलुकको समृद्धि र आरामदायक जीवनशैलीलाई दर्शाउँछ।

•व्यक्तिगत अनुभव, अवलोकन, भावुकता र व्यंग्यात्मक दृष्टिकोण पुस्तकको लेखनशैलीमा पाइन्छ।

•भाषा सरल, प्रवाहपूर्ण र रोचक छ।

•केही शीर्षकहरू (जस्तै, बीरगञ्ज उर्फ गुलमोहरगञ्ज, नेपाली राजदूतको निवासमा रात्रिभोज) अत्यन्तै आकर्षक र कलात्मक छन्।

लेखकले यात्रालाई केवल घुमफिरको माध्यम होइन, स्थानीय संस्कृति, परम्परा, सामाजिक यथार्थ र अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा तुलना गर्ने अवसरको रूपमा प्रयोग गरेका छन्।

•स्थानको वर्णनसँगै भावनाको प्रस्तुति छ।

•देश र विदेशको अनुभवको सजीव तुलना पाइन्छ।

•भाषा सरल तर प्रभावशाली छ।

•पर्यटनप्रेमी, संस्कृतिप्रेमी र सामाजिक अध्येताहरूका लागि उपयोगी।

•यदि पाठक अत्यधिक गहिरो विश्लेषणात्मक यात्रा साहित्य चाहन्छन् भने केही अध्यायहरू अलिक हल्का महसुस हुन सक्छ।

•विदेश यात्रा खण्डमा केही अनुभवहरूलाई अझ गहिराइमा लेख्न सकिन्थ्यो।

यो पुस्तक एउटा सजीव यात्रा डायरी हो, जहाँ पाठकले भूगोल मात्र होइन, भावना र संस्कृतिको यात्रा पनि गर्न पाउँछन्। स्वदेश र विदेश दुबैको परिप्रेक्ष्यमा सांस्कृतिक विविधता, सामाजिक परिवर्तन र व्यक्तिगत अनुभूतिको समिश्रण प्रस्तुत गरिएको छ।

शिक्षक, विद्यार्थी, पर्यटक, साहित्यप्रेमी सबैका लागि यो पुस्तक उपयोगी र प्रेरणादायी बन्न सक्छ।