काठमाडौं । प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठदिन मनाइने परम्परागत सांस्कृतिक पर्व ‘गाईजात्रा आजदेखि मनाइँदैछ ।
मृत्यू भएका आफन्तको सम्झनामा आजका दिन गाई वा मानिसलाई गाईका रूपमा सिँगारी आ–आफ्ना क्षेत्रमा परिक्रमा गराउने र उनीहरूलाई श्रद्धालुद्वारा दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दहीका साथै अन्न र द्रव्य दान दिने चलन छ। यसरी नगरपरिक्रमा गर्नाले वर्षभरि मृत्यु भएका व्यक्तिहरू गाईको पुच्छर समाई वैतरणी पार हुन्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास रही आएको छ ।

राजा प्रताप मल्लबाट गाईजात्राको थालनी भएको ऐतिहासिक तथ्य छ । राजा प्रताप मल्लले पुत्रशोकले विह्वल भएकी आफ्नी रानीलाई दुनियाँले पनि यस्तै शोक बेहोर्नुपर्छ भन्ने देखाउन ‘जनतालाई आ–आफ्नो घरका मरेका व्यक्तिका नाममा गाईजात्रा निकाली सहर परिक्रमा गराउनू’ भनी आज्ञा दिएका आधारमा यो पर्व सुरु भएको ऐतिहासिक तथ्य छ। यसबाट पनि रानीको मन शान्त नहुँदा उनलाई विभिन्न प्रकारका प्रहसन तथा व्यङ्ग्यात्मक कार्यक्रम गरेर देखाउँने आदेश दिएअनुरूप हास्यव्यङ्ग्यको प्रचलन चलेको मानिँदै आइएको छ ।
बागमती सरकारले बागमती प्रदेशभर गाईजात्राको अबसरमा सार्वजनिक विदा दिएको छ । विशेषत : नेवार सम्प्रदायमा यो पर्वको महत्व देखिन्छ ।